INTERAKCJA W MIEŚCIE I ZA JEGO POMOCĄ (1)

Projektowanie użytecznych miast wymaga rozważenia trzech zasadniczych kwestii: (a) „kto będzie ich używał?” (problem racjonalności miasta), (b) „co będzie w nich robił?” (problem funkcjonalności miasta), i (c) „gdzie będzie zlokalizowana konkretna aktywność miejska?” (problem odczuwalności miasta). 


Przestrzeń musi być dopasowana do ciała i umysłu użytkowników (racjonalność), przeznaczona do realizacji określonych zadań (funkcjonalność) i dostrojona do szerszego kontekstu bądź sytuacji (odczuwalność). Użyteczność jest związana z miastem nie tylko z uwagi na jego substancjalną postać – o którą zadbali inżynierowie budownictwa i architektury – lecz również na skutek udziału miasta w określonych operacjach poznawczych jego mieszkańców, operacjach zwanych „interakcjami”. Interakcje, których społeczną warstwę opisuje od lat Jan Gehl („Życie między budynkami”, „Miasta dla ludzi”) nie są peryferyjnymi aktami umysłu uruchamianymi w szczególnych, pragmatycznych sytuacjach. Interakcje stanowią kazus poznania par excellence, podczas którego dochodzi do maksymalizacji natężenia czynnika stanowiącego kluczowy element wyjaśniający (explanans) działanie umysłu – aktywnego ruchu ludzkiego ciała.

Aby zrozumieć znaczenie ruchu dla interakcji, trzeba sobie uświadomić, iż poznanie nie jest przygotowaniem do działania, podobnie jak dzieciństwo nie jest przygotowaniem do życia. Obydwa poglądy, swego czasu dominujące w psychologii (kognitywizm w poznawczej i konstruktywizm w rozwojowej), wydają się nietrafne: o rozwoju dziecka decyduje przede wszystkim stopień jego uczestnictwa w kulturze dorosłych, a o rozwoju umysłu – stopień w jakim organizm człowieka eksploruje otoczenie poprzez swój aktywny ruch. Teoria biologicznego ruchu wniesie najprawdopodobniej kluczowy wkład w stworzenie teorii biologicznego umysłu, który wyewoluował dla działania (Milner, D., M. Goodale (2008) Mózg wzrokowy w działaniu, PWN), może być traktowany jako symulowane (Berthoz, A. (2000) The Brain’s Sense of Movement, Harvard UP), a nawet fizyczne działanie (Noe, A. (2004) Action In Perception. MIT Press). „Świat ujawnia się postrzegającemu poprzez fizyczny ruch i interakcję” (Noe, A. (2004) op. cit., s. 1).

Użyteczność miasta ma zatem cechy przedmiotowe i podmiotowe – te pierwsze to funkcjonalność (ścieżka rowerowa powinna wiele mówić o możliwościach jednośladów), racjonalność (ścieżka rowerowa powinna wiele mówić o możliwościach percepcyjnych i decyzyjnych rowerzysty) i odczuwalność (ścieżka rowerowa powinna wiele mówić o bezpieczeństwie i komforcie jazdy rowerem). Cecha podmiotowa natomiast to interaktywność (jazda rowerem wiele mówi o dynamice ciała i jakości operacji mentalnych rowerzysty w momencie użytkowania ścieżki).

UC_MB_01A

Rys. 1 Użyteczność maista – oprac. własne

Interakcja uświadamia nam, że świat społeczny – ulubiony motyw książek Jana Gehla – kieruje naszym rozwojem poznawczym. Jak to robi? Jedną z możliwości jest sposób pośredni, poprzez użycie przestrzeni miejskiej i przedmiotów ją wypełniających, kiedy dziecko i rodzic, czeladnik i mistrz, nowicjusz i ekspert pracują razem nad osiągnięciem praktycznego, znaczącego dla nich obu celu. Konwencje społeczne organizują ich współpracę, w której z czasem dochodzi do stopniowej poznawczej autonomizacji ucznia (dziecka, czeladnika, nowicjusza), warunkowanej rosnącą aktywnością ruchową jego ciała. Im dalej w las, tym bardziej uczeń-obserwator chce i staje się aktorem, przejmując inicjatywę we wspólnym przedsięwzięciu. A nic bardziej nie dopinguje do aktywnego ruchu niż użycie, czyli takie poznanie w którym między człowiekiem a jego celem (bezpieczeństwo, komfort, szybkość) znajduje się narzędzie (rower, ścieżka). Trudno zatem o efektywniejszy wpływ społeczny niż wpływ narzędziowy, gwarantujący po pewnym czasie ruchowy – i tym samym poznawczy – rozwój ucznia. Istnieje sporo obserwacji psychologicznych wspierających postawioną tu hipotezę.

W latach 80. ubiegłego wieku Colwyn Trevarthen obserwował dwumiesięczne niemowlaki, których matki komunikowały się z nimi on-line za pomocą ekranu telewizyjnego. Interakcja w czasie rzeczywistym spowodowała, że maluchy koncentrowały się na obrazie, reagowały z ożywieniem, angażując się w koordynację własnego zachowania z zachowaniem matki. Osiągnęły wysoki poziom zadowolenia i spełnienia emocjonalnego. Kiedy jednak oglądały te same werbalne zachowania matek z playbacku, szybko traciły zainteresowanie i wykazywały objawy stresu.

W latach 90. ubiegłego wieku Katherine Nelson wykazała, iż kluczowym czynnikiem rozwoju u dzieci pamięci przeszłych zdarzeń jest narracyjna forma komunikacji z osoba dorosłą. Nagrywano rozmowy dziesięciu matek z ich trzyletnimi dziećmi podczas wizyty w muzeum. Matki zostały losowo przypisane do jednego z dwóch możliwych warunków: Połowa z nich miała zachowywać się normalnie, co oznaczało intensywną interakcję komunikacyjną i zaangażowanie obydwu stron; połowa natomiast miała jedynie odpowiadać na pytania ich dzieci. Tydzień później przeprowadzono z dziećmi rozmowę na temat tego, co widziały w muzeum. Okazało się, że te spośród nich, które nie rozmawiały z mamą, nic (!) nie pamiętały z pobytu. Pamięć o eksponatach pojawiła się w grupie pierwszej tylko wówczas, gdy zarówno matka, jak i dziecko rozmawiali o nich – uwagi, które poczyniła sama matka, nie próbując wciągnąć do rozmowy dziecka, oraz komentarze dziecka bez odpowiedzi matki nie pozostawiły żadnych pamięciowych śladów.

Komentarze

Informacje o nowych wpisach prosto na Twój e-mail

Signup now and receive an email once I publish new content.

I agree to have my personal information transfered to MailChimp ( more information )

I will never give away, trade or sell your email address. You can unsubscribe at any time.

O autorze

Maciej

Maciej

Dr hab. filozofii, biolog, kognitywista, pracownik naukowy Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Wykładowca Wyższej Szkoły Bankowej w Poznaniu, Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej w Poznaniu, i Akademii im. Leona Koźmińskiego w Warszawie. Prowadzi badania nad miastem użytecznym. Więcej informacji znajdziesz: tutaj.

error: Treść jest chroniona !!